Acties
Beschrijving
Locatie
Partijen
Wijken

Tilburg, Oud Zuid

Wijkbeschrijving
Tilburg Oud-Zuid is gelegen aan de zuidkant van de Tilburgse binnenstad en bestaat uit de Uitvinders- en Zeeheldenbuurt (in de volksmond Uitvindersbuurt en Trouwlaan). Van oudsher zijn het volksbuurten met overwegend een woonfunctie. Beide buurten zijn gebouwd in de jaren twintig en worden gekenmerkt door de hoge bebouwingsdichtheid en stenige uitstraling met weinig groen. De woningvoorraad van circa 1.350 woningen bestaat overwegend uit kleine eengezinswoningen, waarvan 60% sociale huur. Woningcorporatie TIWOS is de grootste verhuurder in de wijk. Wonen Midden-Brabant heeft circa vijftig woningen. Het aandeel koopwoningen bedraagt circa 22%, waarvan ruim de helft is gelegen in de Uitvindersbuurt. In tegenstelling tot de Zeeheldenbuurt met overwegend eengezinswoningen, kent de Uitvindersbuurt ook eengezinswoningen, maisonnettes en duplexwoningen. De wijk heeft daarnaast enkele reguliere wijkvoorzieningen (school, buurthuis, wijkparkje). Winkelvoorzieningen zijn echter nauwelijks in de wijk te vinden.  

Na vele decennia van stabiele bewoning is er sinds de jaren negentig veel nieuwe instroom gekomen, waardoor de hechte sociale structuren onder druk zijn komen te staan. De sociaal-economische positie van de circa 3.200 bewoners is relatief zwak, wat zich uit in hoge werkloosheid, lage inkomens en relatief veel gezinnen met meervoudige problematiek. Samen met de compacte stenige uitstraling van de wijk zet dit de leefbaarheid onder druk. Verder noemen de bewoners als minpunten een tekort aan groen en speelruimte en onvoldoende parkeerruimte.

Doelstelling
Eind jaren negentig is de planvorming voor de Oud Zuid begonnen met een wijkontwikkelingsplan (WOP, 2000). Hierin werden als speerpunten een fysieke herstructurering, het leefbaarheidsproject Buurtregie en de ontwikkeling van een zogenaamde brede school voorgesteld. De concretisering van de WOP is in mei 2001 in de vorm van de herstructureringsvisie (2001) tot stand gekomen. Globaal bevat deze visie voorstellen voor groot onderhoud, renovatie, sloop en nieuwbouw van woningen, herinrichting van openbaar gebied en de realisatie van een multifunctioneel wijkcentrum inclusief brede school. In 2003 is het stedenbouwkundig ontwerp voor de herstructurering vastgesteld.

De uitgangspunten bij de herstructurering van de woningvoorraad zijn in grote lijnen vergelijkbaar met die in andere herstructureringswijken: toename van het aantal koopwoningen, woningen die voldoen aan de eisen van de tijd, het bieden van een wooncarrière door middel van meer woningdifferentiatie en meer geschikte woningen voor ouderen en jongeren. Bij de ingrepen is de doelstelling de stedenbouwkundige structuur zoveel mogelijk te behouden. Het ontwerp voor het gebied gaat uit van een zogenaamde ‘pincet-methode’ in plaats van een totale herstructurering waarbij alle verbanden verdwijnen. Met deze methode wordt aangesloten op de aanwezige ruimtelijke kwaliteiten, die waar nodig kunnen worden versterkt.
De fysieke ingrepen kennen een integrale benadering aan de hand van vijf parallel aan elkaar lopende strategieën: de maatschappelijke, ruimtelijke, identiteits-, doelgroepen- en investeringsstrategie. De maatschappelijke strategie komt tot uiting in de ontwikkeling van de Brede School en het voeren van buurtregie. In 2010 moet de stedelijke vernieuwing van de Uitvinders- en Zeeheldenbuurt afgerond zijn.

Aanpak

Fysiek
Het plangebied is onderverdeeld in drie deelplannen de Uitvindersbuurt (de Driehoek), de Zeeheldenbuurt West (het Centrumgebied) en de Zeeheldenbuurt Midden (de Laan).
De identiteit van een compacte wijk met kleine eengezinswoningen, moet vervangen worden door een ruimere stedenbouwkundige opzet met nieuwe, meer stedelijke woonvormen. De hoge dichtheid wordt op enkele plekken binnen de wijk geconcentreerd in de vorm van gestapelde bouw. Als gevolg hiervan is het mogelijk op andere plekken juist meer licht, lucht en ruimte te creëren. De transformatie van de openbare ruimte sluit hierop aan. Door nieuwe verbindingen tussen oude en nieuwe groenplekken en de inzet van bredere groene straatprofielen ontstaat een groen raamwerk met een beoogde uitstraling op stadsniveau.

Cijfermatig gaat het in het gehele plangebied om de sloop van 390 woningen, renovatie van 77 huurwoningen en groot onderhoud van 215 woningen. De nieuwbouw bestaat uit 425 woningen, waarvan 55% eengezinswoningen en 45% appartementen. Ook worden er 31 huurwoningen verkocht. Ondanks dat het aantal woningen toeneemt, vindt er verdunning plaats als gevolg van het bouwen in de hoogte. De huidige verdeling tussen koop en huur van 22-78 zal veranderen in een verhouding van 50-50.
Naast de aanpak van de huurwoningen van TIWOS, wordt ook ingezet op de verbetering van een deel van de particuliere woningvoorraad. Van de 390 te slopen woningen zijn 50 in particulier eigendom. Deze woningen worden door de gemeente aangekocht, waarna sloop zal plaatsvinden. Voor huiseigenaren waarvan de woningen niet worden gesloopt, is een stimuleringsregeling opgesteld om de woningen te verbeteren. De verbetering van het particuliere bezit vindt met name plaats in de Uitvindersbuurt.

Het herstructureringsprogramma is in 2002 in de Uitvindersbuurt begonnen. Onder de projectnaam ‘Hof van Huygens’ zijn hier 169 woningen gesloopt en 140 nieuw teruggebouwd. Door deze verdunning ontstaat ruimte voor het inpassen van een plein.
De pleinruimte moet als motor fungeren voor de vervolgveranderingen met betrekking tot leefbaarheid, ontwikkeling van het woonklimaat en voorzieningen. Een andere te realiseren voorziening is een kleinschalig zorgcentrum voor dementerende ouderen. Voorjaar 2006 worden de nieuwbouwwoningen en het zorgcentrum opgeleverd.

Tussen 2003 en 2008 wordt de Zeeheldenbuurt-West aangepakt, waarbij wordt ingezet op een versterking van het centrumgebied. Een multifunctioneel centrumgebouw, bestaande uit aangeschakelde gebouwen rondom een gemeenschappelijke binnentuin, moet ruimte geven aan wijkgerichte voorzieningen. Tevens wordt hier gestapelde woningbouw gerealiseerd om zo een stedelijk karakter te creëren.

In de Zeeheldenbuurt-Midden wordt ook ingezet op een meer stedelijk woonmilieu. Hierbij geldt als onderscheidend element het toevoegen van meer groen en ruimte. Hier is niet functiemenging het criterium, maar de te realiseren woningtypen in samenhang met de ligging ten opzichte van het centrum. De aanpak van de buurt begint vanaf 2006 en wordt voornamelijk gekenmerkt door een grootonderhoudsbeurt. De doorgaande route (Veestraat) krijgt een breder profiel met aangrenzende nieuwbouw de uitstraling van een groene laan.

In de doelgroepenstrategie van de herstructureringsvisie is aangegeven dat de huidige bewoners in de wijk moeten kunnen blijven wonen. Deze doelstelling komt tot uiting in de prijsstelling van de nieuwe huur- en koopwoningen, die maximaal één à twee stappen boven de prijsklassen van de huidige woningen liggen. Daarnaast worden woningen geschikt gemaakt voor ouderen en starters.

Sociaal
De maatschappelijke strategie bestaat uit aandacht aan flankerende beheermaatregelen, bijvoorbeeld door verbetering van het onderhoud van de openbare ruimte. Ook zijn er projecten voor sociale veiligheid, samenleven, jeugd en ouderen.
In hetzelfde kader spelen de ontwikkeling van een multifunctionele accomadatie (mfa) en de uitvoering van het project Buurtregie een belangrijke rol.
De mfa, die medio 2008 moet worden opgeleverd, vormt straks het hart van de Zeeheldenbuurt. De voorziening biedt plaats aan twee basisscholen, een peutelspeelzaal, naschoolse opvang en opvoedingsondersteuning. Ook zorg en welzijn krijgen een plaats binnen het centrum, onder andere in de vorm van een GGZ-instelling.
Bij het project Buurtregie wordt op efficiënte en integrale manier het dagelijks beheer ter hand genomen. Politie, gemeente en woningcorporaties, wijkorganisaties en buurtconciërges werken nauw samen om te zorgen dat de leefbaarheid op peil blijft. Hiertoe vindt eens in de twee weken een overleg plaats. Het project loopt in meerdere Tilburgse buurten, waaronder de prioritaire wijk Tilburg-Noord. en Jeruzalem

Organisatie
Voor de uitvoering van de wijkvernieuwing hebben de gemeente Tilburg en woningcorporatie TIWOS een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Hierin is besloten dat de gemeente verantwoordelijk is voor de aanpak van de openbare ruimte en TIWOS voor de bouw van de woningen. De gemeente voert de regie bij de realisering van het multifunctionele wijkcentrum.

Financiering

Voor de stimuleringsregeling voor particuliere woningverbetering is vanuit de gemeente circa € 220.000 beschikbaar gesteld voor herstructureringsgebieden in Tilburg. Het in 2001 beschikbaar gestelde bedrag, is gereserveerd voor de aanpak in de Uitvindersbuurt. Het budget kan tevens worden ingezet voor oprichting en ondersteuning van een vereniging van eigenaren (VVE).
Met de realisering van het multifunctionele wijkcentrum is in totaal een investering van circa € 16 miljoen gemoeid.

Geraadpleegde bronnen en leestips
Janssens, H. en J. van Kempen (2006) Het gevoel dat je hier thuishoort: een geschiedenis van de Trouwlaan, Zeehelden- en Uitvindersbuurt in Tilburg. Tilburg: Boekhandel Livius.

Website gemeente Tilburg
Website Tiwos

» Meer wijken

Gerelateerde dossiers
Voorzieningen
56-wijkenaanpak
Gerelateerde steden
Tilburg
Gerelateerde wijken
Tilburg
Tilburg, Oud Zuid